Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) ve Türkiye İş Bankası, Marmara ve Kuzey Ege’de taş (Cladocora caespitosa) ve siyah (Savalia savaglia) mercan türlerini korumak amacıyla üç yıl sürecek çok boyutlu bir proje başlattı. “Denizlerin Ormanları: Mercanlar” adıyla yürütülen proje; bilimsel izleme, deniz temizliği ve eğitim çalışmalarını kapsıyor.
Projenin ilk saha çalışması Gökçeada açıklarında yapıldı. İlk gözlemler, taş mercanların çoğunda renk solmaları, yosun kaplanmaları ve yüzey deformasyonları olduğunu gösterdi. TÜDAV uzmanları, bu durumun iklim değişikliği, artan deniz suyu sıcaklıkları ve hayalet ağlar gibi baskılardan kaynaklandığını ifade etti.
“Bu Sadece Bilim İnsanlarının Değil, Hepimizin Meselesi”
Türkiye İş Bankası Genel Müdür Yardımcısı ve Sürdürülebilirlik Lideri İzlem Erdem, projenin tanıtımında yaptığı konuşmada, çevresel sorunların yalnızca çevrecilerin değil tüm sektörlerin sorumluluğunda olduğunu vurguladı:
“Sürdürülebilirlik ilkelerini yalnızca bir politika olarak değil, karar alma süreçlerimizin ayrılmaz bir parçası olarak görüyoruz. Mercanlar yalnızca deniz canlıları için değil, bütün ekosistem için kritik öneme sahip.”
Erdem, özellikle Akdeniz Havzası’nın iklim krizinden en hızlı etkilenen bölgelerden biri olduğunu hatırlatarak, mercanların korunmasının bu etkilere karşı bir direnç hattı oluşturduğunu belirtti. Ayrıca, projeyle çocuklara ve gençlere ulaşarak uzun vadeli farkındalık yaratmayı hedeflediklerini de sözlerine ekledi.
“Mercanlar Binlerce Yıldır Burada, Ama Hızla Kaybediyoruz”
TÜDAV Başkanı Prof. Dr. Bayram Öztürk ise taş mercanların yılda yalnızca birkaç milimetre büyüdüğünü, bu nedenle tahribatın telafisinin neredeyse imkânsız olduğunu söyledi:
“Son 50 yılda deniz suyu sıcaklıklarındaki artış, Kuzey Ege’de taş mercanların beyazlaşması ve ölümüne neden oldu. Bazı alanlarda hayalet ağlar nedeniyle mercanlar tamamen tahrip olmuş durumda.”
Öztürk, 2022 yılında taş mercanların Türkiye’de yasal koruma altına alındığını ancak korumanın sahada uygulanmadıkça etkisiz kaldığını belirterek, bu projeyle balıkçılarla doğrudan temas kurulacağını ve bilinçlendirme yapılacağını aktardı.
Proje Üç Ana Eksende Yürütülecek:
1. Bilimsel İzleme ve Haritalama:
Mercan kolonileri, uzaktan kumandalı su altı araçları (ROV) ve taramalı sonarlarla haritalandırılacak. Ölü mercan örnekleri iklim değişikliği etkilerini analiz etmek üzere toplanacak.
2. Temizlik ve Koruma:
Hayalet ağların yoğun olduğu alanlarda temizlik yapılacak, trol avcılığına dair envanter çıkarılacak. Balıkçılarla birebir iletişim kurulacak, yasa dışı koleksiyon ve ticaretin önlenmesi için bilgilendirme yapılacak.
3. Eğitim ve Farkındalık:
İstanbul, Tekirdağ, Bursa, Balıkesir ve Çanakkale’deki okullarda çocuklara deniz ekosistemi, iklim değişikliği ve mercan türleri hakkında eğitim seminerleri düzenlenecek.
Mercanlar Neden Önemli?
Mercanlar, deniz canlıları için yaşam, beslenme ve üreme alanı sunar. Oksijen dengesine katkı sağlar, kıyı erozyonunu önler ve deniz ekosisteminin biyolojik çeşitliliğini destekleyen temel türlerdir. Yavaş büyümeleri nedeniyle, bir kez zarar gördüklerinde onarımları oldukça zordur.
Bu proje, yalnızca mercanları değil; denizlerin hafızasını, geleceğimizi ve ekosistem sağlığını korumaya yönelik bir çağrıdır.
