Kolombiya iklim zirvesi, fosil yakıttan çıkış çağrısıyla sona erdi
Kolombiya iklim zirvesi, fosil yakıttan çıkış çağrısıyla sona erdi
Kolombiya iklim zirvesi, fosil yakıttan çıkış çağrısıyla sona erdi
Santa Marta'daki fosil yakıt zirvesine Avrupa damga vurdu: Öne çıkan başlıklar ve zirveden çıkan en önemli mesajlar.
Güncel enerji krizi, ülkelerin ithal fosil yakıtlara ne kadar derin biçimde bağımlı kalmaya devam ettiğini ve bunun beraberinde getirdiği riskleri açığa çıkardı. Bu tablo karşısında 56 ülke, fosil yakıtlardan adil ve düzenli bir geçişin yol haritasını çıkarmaya adanmış ilk uluslararası konferans için Kolombiya’nın Santa Marta kentinde bir araya geldi.
Katılımcı ülkelerin yüzde 30’unu Avrupa hükümetleri oluşturdu ve böylece kıtalar arasında en geniş temsil onlara ait oldu. Dünyanın en büyük petrol ve gaz üreticisi olan ABD ise konferansa katılmadı. Organizatörler, temiz enerji dönüşümünü baltalamaya yönelik sayısız ve tekrarlanan adımları nedeniyle Trump yönetimini davet etmedi. Buna karşılık, Avustralya, Türkiye, Kanada ve Norveç gibi diğer büyük kömür ve petrol üreticileri görüşmelere katıldı.
Konferans, Antalya’da Türkiye başkanlığında ve müzakerelere Avustralya’nın başkanlık edeceği resmi BM iklim görüşmeleri (COP31) öncesinde küresel diplomaside önemli bir eşik oldu. Bu görüşmeler 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında yapılacak.
“Santa Marta’daki gönüllüler koalisyonunun attığı adımlar, neredeyse kesin olarak daha fazla aşamalı çıkış kararına ilham verecek” diyor Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’ndan Edward Maibach, Euronews Earth’e konuşurken. “Tüm uluslara artık ileriye gitme zamanı geldiğini, aksi halde geride kalma riskleriyle karşı karşıya olduklarını ilan eden yeni bir toplumsal norm oluşturuyorlar.”
Sivil toplum sahnenin merkezinde
Geleneksel iklim zirvelerinden farklı olarak Santa Marta, sivil topluma eşi benzeri görülmemiş bir görünürlük sağladı. Konferans, 1.000’den fazla sivil toplum kuruluşunu, bilim insanlarını, Yerli temsilcilerini, sosyal hareketleri ve gençlik gruplarını bir araya getiren dört günlük bir “Halk Zirvesi” ile açıldı.
Küresel İklim ve Sağlık İttifakı’ndan Milena Sergeeva, Euronews Earth’e “Konferansta konuşan çocuklar bizi geçiş için en güçlü argümanın ne olması gerektiğine geri getirdi” diyor. “Kömür tozundan hastalanan arkadaşlarından söz ettiler ve hükümetleri onları korumaya çağırdılar.”
Katılımın genişliği, tartışmayı enerji politikasının ötesine taşıdı; geçişi, tarımdan hukuka ve finansa kadar pek çok sektörü ilgilendiren daha geniş bir ekonomik ve toplumsal dönüşüm olarak çerçeveledi.
Fransa ulusal fosil yakıt çıkış planını açıklıyor
Fransa, fosil yakıtlardan çıkışa yönelik ulusal yol haritasını (kaynak İngilizce) yayımlayarak iklim planlarında önemli bir adım attı.
Plan, ülkenin daha geniş kapsamlı karbon nötr olma hedefinin parçası olarak kömür kullanımının 2030’a, petrolün 2045’e ve enerji amaçlı gaz kullanımının 2050’ye kadar sonlandırılmasını öngörüyor.
Belge, mevcut önlemleri bir araya getiriyor; 2026’dan itibaren yeni binalarda gazlı kazanların yasaklanması ve 2030’a kadar yeni satılan araçların üçte ikisinin elektrikli olması hedefi gibi adımları içerirken, aynı zamanda diğer ülkelerdeki geçiş sürecine destek verme taahhütlerini de yineliyor.
Fosil yakıtlardan aşamalı çıkış hukuki bir yükümlülük olarak çerçeveleniyor
Konferansta yer alan hukuk uzmanları, fosil yakıtlardan uzaklaşmanın artık sadece siyasi bir tercih olmadığını savundu. 250’den fazla avukat ve akademisyenin imzaladığı açık mektupta, hükümetlerin belirli uluslararası anlaşmalara taraf olup olmadıklarından bağımsız olarak, fosil yakıtları aşamalı olarak terk etme ve iklim zararını önleme yönünde hukuki bir yükümlülüğü bulunduğu belirtildi.
Uluslararası Çevre Hukuku Merkezi Başkanı ve CEO’su Rebecca Brown, “On yıllardır fosil yakıtlar kaçınılmaz ya da yüzleşmesi çok zor bir gerçeklik gibi ele alındı” diyor. “O dönem kapandı.”
Hukukçular, hükümetleri fosil yakıt genişlemesini durdurmak, sübvansiyonları kaldırmak ve adil, eşitlikçi bir çıkışı ilerletmek için somut önlemler almaya ve işbirliğine dayalı adımlar atmaya çağırdı.
Bilim insanları fosil yakıt bağımlılığından çıkış yolunu haritalıyor
500’den fazla bilim insanı, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecine rehberlik etmek üzere tasarlanan yeni bir danışma organına katkıda bulundu.
Panel, konferansın nihai raporuna girdi sağlayarak Paris Anlaşması’nın 1,5°C hedefini erişilebilir tutmak için uygulanabilir yolları ortaya koyacak; küresel politika çerçevelerinden sektöre özgü çözümlere kadar pek çok alanı kapsayacak.
Bilim insanları, sıfırdan başlamak yerine mevcut kanıtları derleyip güçlendirirken, tehlikeli ısınmayı önlemek için fosil yakıtlardan ne kadar hızlı çıkılması gerektiğine dair ölçütler geliştiriyor.
Çalışmaları yalnızca emisyonların azaltılmasına değil, aynı zamanda geçişi mümkün kılacak daha geniş sistemlere odaklanıyor; finansal mekanizmalar, yönetişim yapıları ve ölçeklenebilir temiz teknolojiler bunların başında geliyor.
Geçişin faturası kime çıkacak?
Santa Marta’nın netleştirdiği konulardan biri, tek başına yüksek hedeflerin fosil yakıtlardan çıkışı sağlamaya yetmeyeceği, finansmanın hâlâ temel mesele olduğuydu. Bu özellikle de yenilenebilir enerjinin fosil yakıtlardan daha ucuz hale gelmesine rağmen, yüksek borçlanma maliyetleri ve sermayeye sınırlı erişimin dönüşümü kısıtlamaya devam ettiği Küresel Güney’de yakıcı bir sorun.
Bazı hükümetler, fosil yakıtlardan elde edilen gelirlerin bizzat geçişi finanse etmeye yardımcı olup olamayacağını araştırıyor. Örneğin Brezilya’nın Espírito Santo eyaletinde, petrol ve gaz gelirleri temiz enerji projelerine ve özel sermayeyi çekmeyi amaçlayan yatırım fonlarına yönlendiriliyor.
Ancak fosil yakıt gelirlerinin dalgalı yapısı ve uzun vadede düşüşe geçmesi beklentisi düşünüldüğünde, bu tür yaklaşımların belirgin sınırları var.
Aynı zamanda Yerli gruplar, karbon piyasalarına ve denkleştirme mekanizmalarına bel bağlanmaması gerektiği uyarısında bulundu; bu araçların krizin temel nedenlerine dokunmadığını ve fosil yakıt bağımlılığını uzatma riski taşıdığını vurguladı.
Yerli liderler ayrıca finansal çözümlerin kaybedilenlerin yerini tutamayacağını hatırlattı. Brezilya Amazonu’ndaki Amapá ve Kuzey Pará Yerli Örgütleri Birliği’nin (APOIAP) İcra Koordinatörü Luene Karipuna, “Hiçbir para, bu toprakların ruhunun bedelini ödeyemez” diyerek geçişin, ön saflarda yaşayan toplulukları merkeze alması gerektiği uyarısında bulunuyor.
Farklı türden bir iklim zirvesi
Santa Marta, kimlerin katılabileceği konusunda da geleneklerden koptu. Fosil yakıt lobicileri özellikle dışarıda bırakıldı; katılımcılar bunun tartışmaların tonunu değiştirdiğini söylüyor.
Carbon Tracker CEO’su Mark Campanale, Euronews Earth’e “Eğer aşamalı çıkışa bağlılık göstermiyorsanız, buraya gelemezdiniz” diyor. “Bu da görüşmelerin, çıkar gruplarının engellemeleri olmadan çözümlere odaklanmasını sağladı.”
Birçok katılımcıya göre bunun sonucu, geleneksel BM iklim görüşmelerine kıyasla daha odaklı ve eylem odaklı bir ortam oldu.
350.org Brezilya Ülke Direktörü João Cerqueira, Euronews Earth’e “Bu konferans, sorunu tartışmaktan ziyade çözümlerin nasıl hayata geçirileceğine odaklandı” diyor.
“Gönüllüler koalisyonu” COP’ların ötesine bakıyor
Katılımcılar, Santa Marta’daki atmosferi “enerji dolu, umut verici ve kaotik” olarak tanımladı; buna karşın alışılmadık ölçüde odaklıydı.
Yaklaşık 200 ülke arasında uzlaşı aramak yerine, konferans fosil yakıtlardan çıkışa halihazırda bağlılık göstermiş daha küçük bir grubu bir araya getirdi. Bu yaklaşım, tartışmaların soyut hedeflerden çıkarak hukuki çerçevelerden finansal sistemlere ve sahadaki uygulamalara uzanan somut hayata geçirme adımlarına odaklanmasını sağladı.
Şimdiden, sonrasına yönelik ivme oluşmuş durumda. Yan etkinliklerden birinde, deniz seviyesinin yükselmesine son derece duyarlı alçak rakımlı Pasifik ada ülkesi Tuvalu, bir sonraki konferansa ev sahipliği yapacağını açıkladı. Ülkenin iklim bakanı, “Bu bir müzakere pozisyonu değil, bir hayatta kalma meselesi” dedi.
Pek çok kişi için Santa Marta, iklim diplomasisinde daha geniş bir dönüşümün işareti; hedef koymaktan bu hedeflere nasıl ulaşılacağını bulmaya geçişin simgesi.
İnsan hakları savunucusu ve İrlanda’nın eski Cumhurbaşkanı Mary Robinson, “Üç geçişe ihtiyacımız var: fosil yakıtlardan çıkış, herkes için yenilenebilir enerjiye geçiş ve doğaya özen gösteren bir dünyaya geçiş” diyor. “Zaman şimdi ve ilerlemenin yolu birlikte atacağımız somut adımlardan geçiyor.”
Bunun COP31’de somut sonuçlara dönüşüp dönüşmeyeceği henüz belli değil. “Ama bu konferans, son enerji krizinin bir kez daha fosil yakıt bağımlılığının maliyetini gözler önüne sermesiyle birlikte, ivme ve netlik yarattı” diyor Küresel Yenilenebilirler İttifakı’ndan Natália Oliveira, Euronews Earth’e konuşurken.
Şimdilik Santa Marta, çoğu toplantıdan daha net bir çizgi çekmiş durumda: Artık soru, fosil yakıt çağına son verilip verilmeyeceği değil, bunun ne kadar hızlı olacağı.