El Nino yanıltıyor: Avrupa'daki ölümcül sıcak dalgası neden bir hava olayıyla açıklanamıyor?

El Nino yanıltıyor: Avrupa’daki ölümcül sıcak dalgası neden bir hava olayıyla açıklanamıyor?

Avrupalılar son sıcak hava dalgası altında bunaltıcı sıcaklarla mücadele ederken uzmanlar, aşırı sıcakların El Nino’dan değil, 'uzun vadeli ısınmanın etkisiyle güçlendiğine' dikkat çekiyor.

Batı Avrupa, yılın üçüncü sıcak hava dalgası altında kavrulmaya devam ederken, bunaltıcı sıcaklıkların hafta sonuna kadar düşmesi beklenmiyor.

Fransa, pazartesi günü 22 Haziran’da ana karadaki 96 departmanın yarısından fazlası için kırmızı alarm ilan etti. Yetkililer, vatandaşlara sıcak hava dalgası süresince "azami dikkat" göstermeleri ve doğrudan güneş ışığından kaçınmaları çağrısında bulundu.

Ülkenin geniş kesimleri 40 dereceyi aşan sıcaklıklarla ve sıcaklığın 24 saat içinde 20 derecenin altına düşmediği tropikal gecelerle mücadele ediyor.

Fransa’nın güneydoğusunda pazartesi günü dört ve iki yaşındaki iki çocuk, ailelerine ait araçta ölü bulundu. Yetkililer, yoğun sıcakların soruşturmada "öncelikli ihtimal" olarak değerlendirildiğini açıkladı. Trajik ölümler, hafta sonu Bordeaux yakınlarında aşırı sıcakların yol açtığı sağlık sorunları nedeniyle hayatını kaybeden üç yaşlı kişinin ölümünün ardından geldi.

Manş Denizi’nin diğer tarafında ise Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi, İngiltere’nin orta ve güney kesimleri ile Galler’in bazı bölgeleri için bugün ve yarın geçerli olmak üzere aşırı sıcaklara karşı kırmızı uyarı yayımladı. Önümüzdeki günlerde sıcaklıkların 39 dereceye yükselmesi, gece sıcaklıklarının da "çok yüksek" seyretmesi bekleniyor.

Meteoroloji Ofisi, "Nem de bir etken. Bu durum sıcak hava dalgasının etkisini daha da artırıyor ve sıcak stresini herkes için tehlike haline getiriyor," açıklamasında bulundu.

Almanya’da ise yükselen sıcaklıklar, özellikle ülkenin güneyi ve doğusunda orman yangını riskini artırdı. Bonn, Stuttgart ve Frankfurt’un da aralarında bulunduğu bölgeler, hafta sonu 40 dereceye yaklaşan sıcaklıklara hazırlanıyor.

Avrupa’daki kavurucu sıcak hava dalgasının nedeni El Nino mu?

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), bu ayın başında tropikal Pasifik’te El Nino koşullarının resmen başladığını açıkladı. Açıklama, aylar süren izleme sürecinin ardından geldi.

Birçok hava tahmincisi, El Nino koşullarının son on yılların en güçlü olaylarından biri olabileceği uyarısında bulunuyor. Bu da medyada "Süper El Nino" olarak adlandırılan haberlerin öne çıkmasına yol açtı. Ancak bu resmi bir bilimsel kategori değil ve NOAA tarafından kullanılmıyor.

İspanyolcada "erkek çocuk" anlamına gelen El Nino, Doğu Pasifik Okyanusu’ndaki deniz suyu sıcaklıklarının olağanın üzerine çıkmasıyla ortaya çıkan doğal bir iklim olayı. Bu durum küresel sıcaklıkları artırabiliyor ve daha aşırı hava olaylarına zemin hazırlayabiliyor.

Mayıs 2023-Mart 2024 dönemindeki El Nino gibi önceki olaylar, dünya genelinde ölümcül sıcak hava dalgaları, orman yangınları ve sellere yol açan rekor sıcaklıklara katkıda bulunmuştu.

Hollanda’daki IHE Delft Su Eğitimi Enstitüsü uzmanları, El Nino’nun yalnızca daha yüksek sıcaklıklarla sınırlı kalmayan bir dizi zincirleme etki yaratabileceği uyarısında bulunuyor. Bunlar arasında kuraklık, gıda güvensizliği ve hatta elektrik kesintileri de yer alıyor.

Birçok medya kuruluşu Avrupa’daki mevcut sıcak hava dalgasını El Nino’ya bağlasa da küresel hava tahmin platformu WYF24’ün kurucusu Ioanna Vergini, Euronews Earth’e bunun "meteorolojik açıdan isabetli olmadığını" söyledi.

Vergini, "Pasifik şu anda güçlü bir El Nino durumunda değil. Güçlü olduğu dönemlerde bile Avrupa’daki yaz sıcakları üzerindeki doğrudan etkisi zayıf ve net biçimde ortaya konmuş değil," dedi.

Vergini, "Bu, rekor düzeyde sıcak bir arka plan üzerinde etkili olan klasik bir jet akımı blokajı olayı. Mekanizma ısı kubbesi, uzun vadeli ısınma bunu güçlendiren unsur, El Nino ise dikkati dağıtan bir başlık," ifadelerini kullandı.

El Nino’nun etkisi ne zaman ve nerede hissedilir?

El Nino’nun etkisi ağır olabilse de yarattığı bozulma esas olarak tropik bölgelerde hissediliyor. Güney Amerika’da, örneğin Peru’nun kuzeyinde sel yaygın bir risk oluşturuyor. Bu etki Doğu Afrika’nın bazı kesimlerine, Orta Asya’ya ve ABD’nin güneyine kadar ulaşabiliyor.

El Nino dönemlerinde kuraklık ve orman yangını riski de artıyor. Bu risk özellikle Avustralya’nın büyük bölümünde, Güney Amerika’nın kuzey kesimlerinde ve Endonezya gibi Asya ülkelerinde yükseliyor.

Avrupa ve Birleşik Krallık’ta ise El Nino’nun etkileri çok daha dolaylı. Ancak yılın ilerleyen dönemlerinde daha değişken hava koşullarının görülme ihtimalini artırabiliyor. Bu durum sonbahar ve kış başında daha ılıman, yağışlı ve rüzgarlı hava anlamına gelebiliyor.

Birleşik Krallık Meteoroloji Ofisi, "El Niño, Birleşik Krallık’ta kışın son dönemlerinde daha soğuk ve sakin hava koşullarıyla da ilişkilendirilebilir. Ancak olası etkiler, tahminler geliştikçe yılın ilerleyen dönemlerinde daha ayrıntılı değerlendirilecek," açıklamasında bulundu.

İklim uzmanları, bu yılın sonunda ve 2027’ye girerken dünyanın çok yüksek sıcaklıklarla karşılaşmasının muhtemel olduğunu öngörüyor. Ancak bu durum, Batı Avrupa’nın büyük bölümünü halihazırda etkisi altına alan yoğun sıcaklara katkı sağlamıyor.

El Nino "gelip geçiyor", iklim değişikliği ise kalıcı

Çoğu El Nino olayı, küresel ortalama sıcaklıkları geçici olarak yaklaşık 0,2 derece artırdı.

Bu etki, sanayi öncesi seviyelere kıyasla küresel yüzey sıcaklığını yaklaşık 1,3 ila 1,5 derece yükselten insan kaynaklı iklim değişikliği kadar belirleyici değil.

Bu nedenle El Nino’nun etkileri, zaten ısınmakta olan bir dünyada daha da güçleniyor. Doğal olarak serinletici etki yaratan La Niña olayına rağmen 2025’in kayıtlardaki en sıcak üçüncü yıl olması ve El Nino yılı olan 2016’dan daha sıcak geçmesi de bundan kaynaklandı.

İspanyolcada "kız çocuk" anlamına gelen La Nina, alize rüzgarlarını güçlendirerek ve ekvatoral Pasifik boyunca okyanusun derinliklerindeki daha soğuk suyu yüzeye çekerek küresel sıcaklıkları genellikle düşürüyor. La Niña da düzensiz aralıklarla ortaya çıkıyor ancak El Nino’dan daha uzun sürme eğiliminde.

Imperial College London’dan iklim bilimci Friederike Otto, El Nino koşulları resmen başlamadan önce mayıs ayında yaptığı açıklamada, "El Nino doğal bir olaydır. Gelir ve gider," demişti.

Avrupa, küresel ortalamanın iki katından daha hızlı ısınıyor. Kıtada sıcaklıklar, sanayi öncesi seviyelere kıyasla yaklaşık 2,5 derece artmış durumda.

Avrupa’nın bazı bölgeleri, Dünya’nın en hızlı ısınan bölgesi olan Arktik’e uzanıyor. Arktik’te sıcaklıklar küresel ortalamanın üç ila dört katı hızla yükseliyor. Kar ve buz eridikçe, Dünya yüzeyinden yansıyan güneş ışığı azalıyor. Ortaya çıkan daha koyu yüzeyler ise daha fazla ısı emerek erimeyi hızlandırıyor.

Emisyon kontrolleri, Avrupa’nın hava kirliliğini azaltmasına yardımcı oldu. Bu da insan sağlığı ve çevre açısından geniş kapsamlı faydalar sağladı. Ancak aynı zamanda aerosollerin oluşturduğu ve soğutucu bir bariyer işlevi gören alçak seviye bulutların azalmasına da yol açtı.