Bilim insanlarından 'kritik nokta' uyarısı: Dünya ateş çizgisine girdi

Bilim insanlarından ‘kritik nokta’ uyarısı: Dünya ateş çizgisine girdi

Bilim insanları, University of Exeter liderliğinde yayımlanan yeni raporda, dünya sisteminde kritik bir dönüm noktasının çoktan geçildiğini, eğer acil ve eşgüdümlü küresel eylem olmazsa yıkıcı ve kalıcı değişimlerin kapıda olduğunu vurguladı.

İnsanlık artık yeni bir ger­çekliğe adım attı. Uzun süredir konuşulan kritik eşikler senaryo olmaktan çıktı. Geçtiğimiz günlerde yayınla­nan ‘İkinci Küresel Kritik Nok­talar Raporu, yaklaşık bir mil­yar insan ile deniz canlılarının dörtte biri için hayati önemde olan sıcak su mercan resifleri­nin istikrar eşiğini geçtiğini or­taya koydu.

Rapora göre, küresel ısınma yaklaşık 1,4 °C düzeyindey­ken, bu sistemler için kritik eşik sadece 1,2 °C (aralıkla 1,0- 1,5 °C) olarak belirlenmiş du­rumda. Bu durumda, eğer ısın­ma yönü tersine dönmezse, bildiğimiz büyük ölçekli mer­can resif sistemlerinin büyük çoğunluğu yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalacak. Ba­zı izole ‘sığınak’ resiflerin ha­yatta kalabilmesi için de acil koruma ve yönetim adımları atmak gerekecek.

Ayrıca ra­porda dünyanın, kutuplarda­ki büyük buzulların erimesi, büyük okyanus akıntılarının bozulması ve Amazon yağmur ormanlarının çökmesi gi­bi çok daha geniş çapta ve ge­ri döndürülemez değişimle­re ‘tehlikeli yakınlıkta’ olduğu uyarısı yapıldı. Araştırmanın, COP30 iklim zirvesi öncesin­de hükümetlere, uluslarara­sı kurumlara ve sivil topluma acil bir eylem çağrısı niteliği taşıdığı belirtildi.

Çalışmaya ilişkin açıklama­da bulunan raporun ortak ya­zarlarından Tim Lenton, “Dün­ya sistemimizi dönüştürebi­lecek, insanlar ve doğa için yıkıcı sonuçlar doğurabile­cek çok sayıda dönüm nokta­sına hızla yaklaşıyoruz” dedi. Başlangıç düzeyinde de olunsa ‘olumlu dönüm noktaları’ yaka­lanabileceğini belirten Lenton, “Örneğin güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi, elektrikli araçlar gibi temiz teknolojilerin yaygınlaş­masının bir sıçrama etkisi ya­ratabilir” diye ekledi.

Raporda sunulan öneriler neler?

-Küresel sıcaklık artışının 1,5 °C sınırında tutulması ya da mümkünse altında bırakılması büyük önem taşıyor. Bu amaçla, fosil yakıt emisyonlarının hızlı şekilde azaltılması ve karbon gideriminin artırılması gerekiyor.

-Ayrıca, temiz enerji teknolojilerinin yaygınlaştırılması, ulaşım ve ısıtma sistemlerinde dönüşüm yapılması, sürdürülebilir üretim ve tüketim modellerine geçilmesi gibi “olumlu dönüm noktaları”nın tetiklenmesi gerekiyor. Bu sayede kendi kendini güçlendiren bir değişim süreci başlatılabilir.

-Ekolojik sistemlerin kırılma noktalarına karşı dayanıklılığının artırılması; biyoçeşitlilik kayıplarının ve ekosistem bozulmasının önlenmesi gerekiyor. Koruma, restorasyon ve yönetişim açısından yeni yaklaşımlar şart.