Avrupa'yı kavuran sıcak hava dalgasının nedeni ne ve sıcaklar Türkiye'ye gelecek mi?
Avrupa'yı kavuran sıcak hava dalgasının nedeni ne ve sıcaklar Türkiye'ye gelecek mi?
Avrupa'yı kavuran sıcak hava dalgasının nedeni ne ve sıcaklar Türkiye'ye gelecek mi?
Fransa tarihinin en sıcak gününü yaşarken, İngiltere haziran ayındaki en yüksek sıcaklığı kaydetti, İspanya ise 1950'den bu yana ölçülen en yüksek günlük ortalama sıcaklığa ulaştı. Peki sıcaklar Türkiye'ye de gelecek mi?
Avrupa'yı etkisi altına alan olağanüstü sıcak hava dalgası, çok sayıda ülkede sıcaklık rekorlarını altüst ederken uzmanlar bunun sıradan bir yaz sıcaklığı olmadığını vurguluyor.
Fransa tarihinin en sıcak gününü yaşarken, İngiltere haziran ayındaki en yüksek sıcaklığı kaydetti, İspanya ise 1950'den bu yana ölçülen en yüksek günlük ortalama sıcaklığa ulaştı.
Bilim insanlarına göre sıcak hava dalgasının hem mevsime göre alışılmadık derecede erken başlaması hem de rekor seviyedeki şiddeti, iklim değişikliğinin Avrupa üzerindeki etkisini açık biçimde ortaya koyuyor.
Rekorlar peş peşe kırıldı, nükleer santraller de etkilendi
Batı Avrupa genelinde milyonlarca kişi 40 derecenin üzerine çıkan bunaltıcı sıcaklarla mücadele ediyor. Paris'te termometreler 41 dereceye yaklaşırken, Fransa'nın yarısından fazlasında en yüksek seviye olan kırmızı sıcaklık alarmı yürürlükte. Ülkenin batısında on binlerce hane elektrik kesintileriyle karşı karşıya kalırken, Louvre Müzesi ve Eyfel Kulesi gibi simge yapılar aşırı sıcak nedeniyle normalden erken kapatıldı.
Fransa'nın onlarca ölçüm noktasındaki gündüz ve gece sıcaklıklarının ortalamasını gösteren ulusal sıcaklık göstergesi çarşamba günü 30 dereceye ulaşarak 1947'den bu yana kaydedilen en yüksek değeri gördü. Salı günü ülke genelinde 147 yerleşim yeri haziran ayı sıcaklık rekorunu kırarken, 41 meteoroloji istasyonunda sıcaklık 43 derecenin üzerine çıktı. Ülke ayrıca salı gecesinden çarşambaya kadar tarihin en sıcak gecesini yaşadı; gece boyunca ulusal ortalama sıcaklık 21,6 derece olarak ölçüldü. Bazı nehirlerin suyu, nükleer santrallerin güvenli şekilde soğutulamayacağı kadar ısındı.
İspanya'da da son günlerde sıcaklıklar birçok bölgede 45 dereceyi aşarken, pazartesi ve salı günleri ölçülen günlük ortalama sıcaklıklar haziran ayı için tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Ülkenin bazı bölgelerinde üç gece üst üste sıcaklığın 30 derecenin altına düşmediği bildirildi. Bask Bölgesi'nin bazı kesimlerinde ise 42 dereceye kadar sıcaklık bekleniyor.
İngiltere'de Gosport kentinde 36,1 dereceyle haziran ayının en yüksek sıcaklığı kaydedildi. Meteoroloji uzmanları sıcaklığın 38 dereceye kadar çıkabileceğini belirtiyor. İtalya'nın kuzey ve orta kesimlerinde 16 bölgede kırmızı alarm uygulanırken, Almanya, Hollanda ve Belçika'da sıcaklıkların hafta sonuna doğru zirve yapması bekleniyor. Sıcak hava dalgasının önümüzdeki günlerde Polonya, Hırvatistan, Macaristan, Yunanistan ve diğer Doğu Avrupa ülkelerine doğru ilerleyeceği tahmin ediliyor.
Bu sıcak hava dalgasını farklı kılan ne?
Bilim insanlarına göre Avrupa'da yazın en sıcak dönemi normalde temmuz ortası ile sonu arasında yaşanıyor. Ancak bu yıl etkisini gösteren sıcak hava dalgası, yaz mevsiminin zirvesinden haftalar önce başladı.
Araştırmalar, yoğun sıcaklık stresinin artık haziran ayında görülmeye başladığını ortaya koyuyor. 1950'den bu yana yalnızca bir büyük sıcak hava dalgası bu yılkinden daha erken başlamıştı.
Uzmanlar, iklim değişikliğinin sıcak hava dalgalarını hem daha sık hem de daha şiddetli hale getirdiğini belirtiyor. Örneğin 2025 Haziran'ında İngiltere'nin güneydoğusunda yaşanan sıcak hava dalgasını inceleyen bir çalışma, insan kaynaklı sera gazı emisyonları olmasaydı böyle bir olayın yaklaşık 50 yılda bir yaşanacağını göstermişti. Ancak küresel sıcaklığın insan faaliyetleri nedeniyle yaklaşık 1,3 derece artması hesaba katıldığında, aynı büyüklükteki sıcak hava dalgasının artık en az beş yılda bir görülebileceği hesaplanmıştı.
Sıcak hava dalgalarının arkasında ne var?
Uzmanlara göre yerel ölçekte sıcak hava dalgaları, yüksek basınç sistemlerinin bir bölge üzerinde uzun süre sabit kalmasıyla oluşuyor. Bu sistemler adeta bir kapak gibi davranarak sıcak havayı yeryüzüne yakın tutuyor ve bulut oluşumunu engelleyerek güneş ışınlarının zemini daha fazla ısıtmasına neden oluyor.
Ancak bilim insanları, günümüzde bu mekanizmanın çok daha sık çalışmasının temel nedeninin iklim değişikliği olduğunu vurguluyor. Petrol, kömür ve doğal gazın yakılması sonucu atmosfere salınan sera gazları yalnızca küresel sıcaklıkları artırmakla kalmıyor, aynı zamanda geniş ölçekli atmosfer dolaşımını da değiştiriyor. Bunun sonucunda yavaş hareket eden yüksek basınç sistemleri daha kolay oluşuyor ve uzun süre aynı bölgede kalarak sıcak hava dalgalarının hem süresini hem de şiddetini artırıyor.
Veriler de bu değişimi doğruluyor. Avrupa, 1950 ve 1999 yılları arasındaki 50 yılda yalnızca 5 büyük sıcak hava dalgası yaşarken, 2000-2021 döneminde bu sayı 18'e yükseldi. 2022, 2023 ve 2025'te görülen aşırı sıcaklıklar da eklendiğinde, Avrupa son 25 yılda 20'den fazla şiddetli sıcak hava dalgasıyla karşı karşıya kaldı.
Omega blokajı ve ısı kubbesi
Uzmanlar, günlerce aynı bölgede kalarak Avrupa'yı kavuran bu yüksek basınç sistemine "Omega blokajı" diyor.
Bu sistem sıcak havayı aşağı doğru bastırırken, bulut oluşumunu engelledi, güneş ışınlarının zemini sürekli ısıtmasına neden oldu ve Sahra'daki çok sıcak havanın Batı Avrupa'ya taşınmasını kolaylaştırdı.
Atmosferde meydana gelen ve belli bir bölgeyi uzun süre boyunca etkisi altına alan yüksek basınç sistemiyle oluşan bu olağanüstü koşullara "ısı kubbesi" (heat dome) de deniyor.
Bu sistem, tıpkı bir tencerenin kapağı gibi davranarak, yer seviyesindeki sıcak havayı adeta hapsediyor. Yüksek basınç, havayı yukarıdan bastırarak aşağı doğru itiyor. Bu durum, hava moleküllerinin sıkışmasına ve daha da ısınmasına yol açıyor. Böylece, sıcak hava yer seviyesinde birikiyor ve dışarı çıkamaz hale geliyor.
Isı kubbesi veya Omega blokajının "nihai" nedeni tam olarak bilinmiyor. Bilim insanları bu sistemlerin nasıl oluştuğunu iyi biliyor, ancak neden bazı yıllarda jet akımının bu kadar uzun süre kilitlendiği konusunda hâlâ araştırmalar yürütülüyor.
Avrupa neden daha hızlı ısınıyor?
Bilim insanlarına göre Avrupa şu anda dünyanın en hızlı ısınan kıtası konumunda. Kopernik İklim Değişikliği Servisi verilerine göre gezegen genelinde sıcaklıklar sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 1,4 derece artarken, Avrupa’da bu artış yaklaşık 2,4 dereceye ulaştı.
Avrupa’nın hızla ısınmasının önemli nedenlerinden biri de coğrafi konumu. Avrupa, dünyanın geri kalanından çok daha hızlı ısınan Arktik bölgesiyle bağlantılı.
Kopernik verilerine göre Arktik bölgesi sanayi öncesi döneme kıyasla yaklaşık 3,2 derece daha sıcak hale geldi. Bunun önemli nedenlerinden biri 'albedo etkisi' olarak bilinen süreç.
Normalde kar ve buz, Güneş ışığını uzaya geri yansıtıyor. Ancak buzlar eridikçe altında daha koyu renkli kara ve okyanus yüzeyleri ortaya çıkıyor. Bu yüzeyler daha fazla ısı emerek erimeyi hızlandırıyor.
Bilim insanları ayrıca Avrupa’da karla kaplı bölgelerin giderek küçüldüğünü ve bunun da toprağın daha fazla ısı tutmasına yol açtığını belirtiyor.
El Nino tartışması: Gerçek sebep bu mu?
Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), 2026 yazında El Nino gelişme olasılığını yüzde 80 civarında görüyor ve Pasifik'te gerçekten El Nino koşulları oluşmaya başlamış durumda. Fakat bu durum, Avrupa'daki bu sıcak hava dalgasının sebebinin El Nino olduğu anlamına gelmiyor.
Euronews'e konuşan iklim bilimci Sarah Perkins-Kirkpatrick bunu oldukça net ifade ediyor:
"Pasifik şu anda güçlü bir El Nino durumunda değil. Güçlü olduğu dönemlerde bile Avrupa yaz sıcaklıkları üzerindeki doğrudan etkisi zayıf ve belirsiz. Bu olay klasik bir jet akımı blokajı. Isı kubbesi mekanizmayı oluşturuyor, uzun vadeli küresel ısınma bunu güçlendiriyor. El Nino ise dikkat dağıtıcı bir unsur."
Benzer şekilde İngiltere Meteoroloji Kurumu (Met Office) da El Nino'nun Avrupa üzerindeki etkisinin dolaylı ve güvenilir şekilde tahmin edilemeyecek kadar zayıf olduğunu belirtiyor.
Yine de El Nino küresel ortalama sıcaklığı artırma eğilimindeki bir iklim olayı. Bu nedenle 2026 ve özellikle 2027'nin çok sıcak yıllar olabileceği tahmin ediliyor. Ancak bunun Avrupa'daki tek bir sıcak hava dalgasını doğrudan tetiklediğini söylemek doğru değil.
Sıcak hava dalgası Türkiye'ye gelecek mi?
Verilere göre sıcaklık dalgasının Türkiye'ye de gelme ihtimali var. Türkiye'nin de mevsim normallerinin üzerinde sıcaklıklar yaşaması bekleniyor, ancak şu anki tahminler Fransa'daki 44 ila 45 derece seviyesindeki rekor sıcaklıkların aynısının Türkiye genelinde görüleceğini göstermiyor. Isı kubbesinin doğuya ne kadar genişleyeceği belirleyici olacak.
Diğer bir deyişle, mevcut tahminler, sıcak hava dalgasının önce Orta Avrupa'ya, ardından Doğu Avrupa ve Balkanlar'a doğru ilerlediğini gösteriyor. Türkiye ise bu sistemin doğu ucunda yer alıyor ve ne kadar etkileneceği, yüksek basınç sisteminin önümüzdeki birkaç gün içinde nasıl hareket edeceğine bağlı.
Eğer Avrupa üzerindeki Omega blokajı birkaç gün daha yerini korur ve doğuya genişlerse Trakya ve Marmara'da sıcaklıklar belirgin şekilde artabilir, Ege ve Akdeniz'de zaten mevsim normallerinin üzerindeki sıcaklıklar daha da yükselebilir ve İç Anadolu'nun batısında da sıcak hava etkisini artırabilir.
Türkiye zaten sıcak hava dalgasının içinde sayılır mı?
Uluslararası haber ajanslarının son günlerde yayımladığı fotoğraflarda İstanbul, Avrupa'daki sıcak hava dalgasını betimlemede kullanılan şehirlerden biri olarak yer aldı.
Bu, Türkiye'nin de sıcak havadan etkilendiğinin değerlendirildiğini düşündürüyor, ancak şu ana kadar Fransa'da görülen 43 ila 45 derece seviyelerindeki olağanüstü değerler Türkiye'de görülmüş değil.